Bỏ qua đến nội dung

Đảo Bạch Long Vĩ - Cột mốc tiền tiêu kiêu hãnh giữa lòng vịnh Bắc Bộ

Nằm hiên ngang giữa vùng biển khơi bao la như một cột mốc sống canh giữ cửa ngõ hàng hải phía bắc Tổ quốc, đảo Bạch Long Vĩ là hòn đảo xa bờ nhất của Việt Nam trong vùng biển vịnh Bắc Bộ.

NSSC Hải PhòngĐăng: Cập nhật lần cuối: 16 phút đọc

Toàn cảnh đảo Bạch Long Vĩ nhìn từ trên cao giữa vịnh Bắc Bộ

Nằm hiên ngang giữa vùng biển khơi bao la như một cột mốc sống canh giữ cửa ngõ hàng hải phía bắc Tổ quốc, đảo Bạch Long Vĩ là hòn đảo xa bờ nhất của Việt Nam trong vùng biển vịnh Bắc Bộ. Không chỉ mang dáng hình chiếc đuôi rồng trắng vẫy sóng giữa trùng khơi theo truyền thuyết dân gian, hòn đảo tiền tiêu thuộc thành phố Hải Phòng này còn sở hữu hệ sinh thái rạn san hô quý giá, ngư trường trù phú và bề dày lịch sử khai mở biển đảo đầy tự hào.

Tọa độ xa bờ và địa chất của đảo Bạch Long Vĩ

Khác với các đảo ven bờ nằm gần lục địa hay nối tiếp nhau trong các quần đảo đá vôi, đảo Bạch Long Vĩ vươn lên độc lập ngay vùng trung tâm của vịnh biển rộng lớn. Tọa độ đặc biệt ấy đã định hình cho hòn đảo một vị thế địa lý tự nhiên và địa mạo hoàn toàn riêng biệt trên bản đồ biển đảo Việt Nam.

Vị trí tâm điểm giữa vùng biển vịnh Bắc Bộ

Xét trên hệ tọa độ địa lý hàng hải, đảo Bạch Long Vĩ nằm trong khoảng từ 20 độ 07 phút 35 giây đến 20 độ 08 phút 36 giây vĩ độ Bắc và từ 107 độ 42 phút 20 giây đến 107 độ 44 phút 15 giây kinh độ Đông, giữ vị trí gần như chính giữa vịnh Bắc Bộ. Tính theo hải trình đường biển từ đất liền thành phố Hải Phòng, hòn đảo nằm cách đảo Hòn Dấu và vùng mũi bán đảo Đồ Sơn khoảng 110 km về phía đông nam, cách quần đảo Cát Bà khoảng 90 km về phía nam – đông nam và cách đảo Hạ Mai thuộc vùng biển Vân Đồn khoảng 70 km. Khoảng cách biệt lập giữa bốn bề sóng nước khiến nơi đây trở thành điểm dừng chân chiến lược trên các tuyến hàng hải quốc tế và nội địa.

Trong tâm thức văn hóa cổ truyền của cư dân miền biển Đông Bắc, tên gọi của đảo gắn liền với truyền thuyết đàn rồng nhà trời hạ phàm giúp người Việt giữ bờ cõi và phun châu nhả ngọc tạo thành bức tường thành đảo đá trên vịnh Hạ Long cùng vùng biển Cát Bà. Khi đàn rồng bay lượn giữa biển khơi, phần đuôi của một con rồng trắng quẫy mạnh giữa lòng vịnh xa đã hóa thành một dải đảo nổi giữa muôn trùng sóng bạc, từ đó mang danh xưng Bạch Long Vĩ (nghĩa là đuôi rồng trắng). Trước thế kỷ XX, do trên đảo chưa tìm thấy các mạch nước ngọt lộ thiên ổn định nên trong các thư tịch cổ và hải đồ xưa, ngư dân đi biển còn gọi vùng đất này là đảo Vô Thủy hay đảo Dạ Oanh.

Tiêu chí địa lý và sinh tháiSố liệu đo đạc và đặc điểm nhận diện chínhGiá trị tự nhiên và chiến lược đối với vùng biển
Tọa độ và khoảng cáchNằm giữa vịnh Bắc Bộ, cách đất liền Hải Phòng và Hòn Dấu khoảng 110 kmLà hòn đảo xa bờ nhất của Việt Nam trong vịnh Bắc Bộ, giữ vị thế tiền tiêu chiến lược
Quy mô diện tích tự nhiênKhoảng 1,78 km² khi triều cường, 2,33 km² ở mực nước trung bình và trên 4,5 km² khi triều kiệtMở rộng vành đai bãi triều đá ngầm rộng lớn bao quanh khối đảo nổi hình tam giác
Cấu trúc địa chất và độ caoĐồi núi thấp cấu tạo từ đá trầm tích lục nguyên, đỉnh cao nhất đạt từ 58 m đến 61,5 mTạo lập địa hình cao nguyên nhỏ bằng phẳng trên đỉnh giúp chắn gió bão và đặt trạm hải đăng
Bảo tồn đa dạng sinh họcKhu bảo tồn biển Bạch Long Vĩ rộng hơn 27.000 ha theo Quyết định 2630/QĐ-TTg năm 2013Bảo vệ gần 100 loài san hô, rong biển và nơi sinh sản của hơn 1.500 loài sinh vật biển
Nguồn lợi hải sản đặc hữuNổi tiếng với loài bào ngư chín lỗ, hải sâm và đặc sản mực khô Bạch Long VĩCung cấp nguồn giống tự nhiên quý hiếm và sản vật biển chất lượng cao của vùng biển Bắc Bộ

Địa hình đồi cát phẳng và thềm đá thủy triều

Nhìn từ ảnh viễn thám vệ tinh hoặc từ độ cao trên không trung, đảo Bạch Long Vĩ có hình dáng một khối tam giác cân đối kéo dài theo trục đông bắc – tây nam với chiều dài khoảng 3 km và chiều rộng lớn nhất khoảng 1,5 km. Khác với địa hình đá vôi dựng đứng của các đảo ven bờ Đông Bắc, nền địa chất của đảo được cấu tạo bởi các tập đá trầm tích lục nguyên tuổi Neogen và Đệ Tứ gồm cát kết, bột kết và sét kết nằm thoải với góc dốc nhỏ từ 10 đến 15 độ. Ở khu vực trung tâm đảo là một vùng đồi thấp có đỉnh bằng phẳng như một cao nguyên thu nhỏ với độ cao tuyệt đối từ 58 m đến 61,5 m so với mực nước biển, xung quanh được bao bọc bởi các bậc thềm biển cổ và dải cồn cát ven bờ.

Điểm kỳ thú trong hình thái địa mạo của đảo là sự biến đổi diện tích rõ rệt theo nhịp lên xuống của thủy triều vùng vịnh. Khi thủy triều dâng cao nhất, diện tích phần đất nổi của đảo đạt khoảng 1,78 km² đến 2,33 km²; nhưng khi thủy triều rút kiệt, toàn bộ vành đai bãi triều đá gốc và thềm san hô rộng từ 300 m đến 800 m chạy vòng quanh chân đảo đồng loạt lộ ra, nâng tổng diện tích phần nổi lên tới trên 4,5 km².

Toàn cảnh hình thế tam giác của đảo Bạch Long Vĩ nhìn từ vệ tinh giữa biển khơi
Toàn cảnh hình thế tam giác của đảo Bạch Long Vĩ nhìn từ vệ tinh giữa biển khơi

Khí hậu hải dương và sinh thái tại đảo Bạch Long Vĩ

Do nằm tách biệt hoàn toàn ngoài khơi xa và không chịu ảnh hưởng trực tiếp của dòng chảy lục địa từ các cửa sông lớn, đảo Bạch Long Vĩ mang chế độ khí hậu hải dương thuần khiết cùng độ trong và độ mặn nước biển rất ổn định. Đây chính là tiền đề sinh thái lý tưởng để hình thành nên một trong những trung tâm đa dạng sinh học biển tiêu biểu nhất khu vực phía bắc.

Chế độ gió mùa và mạch nguồn nước ngọt

Khí hậu trên đảo Bạch Long Vĩ mang tính chất nhiệt đới gió mùa hải dương điển hình với hai mùa rõ rệt trong năm. Mùa đông từ tháng 10 đến tháng 3 năm sau chịu tác động mạnh của gió mùa đông bắc thổi trực diện trên mặt vịnh không có vật cản, thường gây ra sóng lớn cấp 6 đến cấp 8; trong khi mùa hè từ tháng 4 đến tháng 9 đón gió nam và đông nam mát mẻ nhưng cũng là thời điểm xuất hiện các cơn bão biển trên vịnh Bắc Bộ. Nền nhiệt độ trung bình năm trên đảo duy trì ở mức ôn hòa khoảng 23,3 độ C, biên độ nhiệt ngày đêm thấp và độ ẩm không khí luôn đạt từ 80% đến 85%.

Về thủy văn lục địa, dù từng được gọi là đảo Vô Thủy do không có sông suối tự nhiên chảy trên bề mặt, nhưng các khảo sát địa chất thủy văn hiện đại đã phát hiện dưới tầng đá cát kết của đảo vẫn tồn tại các thấu kính nước ngọt ngầm tích tụ từ nước mưa thẩm thấu qua lớp cát mịn. Để khắc phục sự khan hiếm nguồn nước vào mùa khô, hệ thống hồ chứa nước ngọt nhân tạo quy mô lớn cùng các dải rừng phi lao, dứa dại, bàng vuông, phong ba chắn gió giữ ẩm đã được quy hoạch đồng bộ trên sườn đồi và vùng trũng trung tâm đảo.

Quần thể rạn san hô và bào ngư quý hiếm

Bao quanh chân đảo Bạch Long Vĩ là vùng nước biển trong xanh có độ mặn ổn định từ 31 đến 33 phần nghìn, nơi giao hội của hai hệ thống dòng chảy biển ấm và lạnh trong vịnh tạo nên vùng nước trồi giàu muối dinh dưỡng và sinh vật phù du. Chính điều kiện hải dương học ưu việt này đã nuôi dưỡng hệ sinh thái rạn san hô phát triển rực rỡ bậc nhất vùng biển phía bắc Việt Nam với gần 100 loài san hô cứng và san hô mềm thuộc 35 giống, đạt độ phủ cao tại vùng dưới triều quanh đảo. Cùng với các thảm rong biển, cỏ biển dày đặc trên nền đáy đá – cát, vùng biển nơi đây đã được Chính phủ phê duyệt thành lập Khu bảo tồn biển Bạch Long Vĩ vào cuối năm 2013 với tổng diện tích quản lý hơn 27.000 ha.

Hệ sinh thái dưới nước của khu bảo tồn là ngôi nhà chung của hơn 1.500 loài động thực vật biển, trong đó có nhiều loài cá rạn, giáp xác và động vật thân mềm có giá trị sinh học đặc biệt tương đồng với hệ sinh thái biển tại vườn quốc gia Cát Bà. Nổi danh hơn cả trong thế giới sinh vật đáy tại vùng đảo tiền tiêu là loài bào ngư chín lỗ (còn gọi là cửu khổng) và bào ngư bầu dục sống bám chặt vào các khe đá ngầm có dòng chảy mạnh ở độ sâu từ 2 m đến 15 m. Bên cạnh bào ngư và hải sâm, vùng biển quanh đảo còn là ngư trường tập trung trữ lượng mực ống, mực lá dồi dào, làm nên tên tuổi của đặc sản mực khô Bạch Long Vĩ dày mình, ngọt thịt được ngư dân phơi trực tiếp dưới nắng gió đại dương.

  • Hệ sinh thái rạn san hô: Ghi nhận gần 100 loài san hô tạo rạn phân bố tập trung ở sườn đông nam và tây bắc đảo ở độ sâu từ 2 m đến 20 m.
  • Hệ sinh thái thảm rong biển: Gồm hàng chục loài rong mơ, rong câu, cỏ biển tạo thành bãi đẻ và nơi ương dưỡng ấu trùng thủy sản cho toàn vùng vịnh.
  • Động vật đáy quý hiếm: Là thủ phủ tự nhiên của bào ngư chín lỗ, bào ngư vành tai, trai ngọc, cầu gai, hải sâm và tôm hùm đá.
  • Đa dạng loài cá biển: Hơn 450 loài cá biển sinh sống, trong đó có trên 60 loài cá kinh tế quan trọng như cá song, cá hồng, cá thu, cá chim, cá tráp.

Công trình biểu tượng và cảnh quan đảo Bạch Long Vĩ

Trải qua hơn ba thập kỷ kể từ khi huyện đảo chính thức được thành lập vào ngày 9 tháng 12 năm 1992 theo Nghị định số 15/NĐ-CP của Chính phủ, diện mạo của đảo Bạch Long Vĩ đã vươn mình mạnh mẽ. Sự kết hợp giữa những công trình hạ tầng biển đảo kiên cố với vẻ đẹp hoang sơ của bờ biển đã tạo nên những dấu ấn cảnh quan đầy sức sống.

Ngọn hải đăng tiền tiêu và hai âu cảng lớn

Đứng ở bất kỳ vị trí nào trên đảo hay từ những con tàu đang rẽ sóng cách đảo hàng chục hải lý, công trình nổi bật nhất thu hút mọi ánh nhìn chính là ngọn hải đăng Bạch Long Vĩ vươn cao kiêu hãnh trên đỉnh đồi cao nhất trung tâm đảo. Được xây dựng và đưa vào vận hành từ năm 1995 với chiều cao tháp đèn đạt 38,5 m (tương đương độ cao tâm sáng khoảng 80 m so với mực nước biển chuẩn), ngọn hải đăng phát luồng ánh sáng trắng quét xa tới 22 hải lý giữa màn đêm. Đây không chỉ là mắt thần dẫn đường bảo đảm an toàn hàng hải cho hàng vạn lượt tàu thuyền hoạt động trên vịnh, mà còn là cột mốc khẳng định chủ quyền biển đảo thiêng liêng của Tổ quốc.

Dưới chân đảo, để chế ngự những con sóng lớn từ đại dương và tạo nơi trú tránh bão an toàn cho đội tàu đánh bắt xa bờ của ngư dân khắp các tỉnh duyên hải, hệ thống âu cảng Bạch Long Vĩ đã được đầu tư xây dựng quy mô ở cả phía đông nam (âu cảng số 1) và phía tây bắc (âu cảng số 2). Những tuyến đê chắn sóng bằng bê tông cốt thép kiên cố vươn dài ra biển như hai cánh tay khổng lồ ôm lấy mặt nước phẳng lặng bên trong âu tàu, nơi hàng trăm con tàu gỗ truyền thống đóng từ các làng nghề danh tiếng như làng đóng tàu Cổ Đôi hay những đội tàu vỏ thép hiện đại thường xuyên neo đậu tiếp nước ngọt và hậu cần nghề cá.

Dải bờ biển hoang sơ và kiến trúc tâm linh

Bên ngoài hệ thống đê kè chắn sóng, đường bờ biển tự nhiên của đảo Bạch Long Vĩ vẫn giữ trọn vẻ đẹp nguyên sơ với những dải cát trắng mịn pha lẫn mảnh vụn san hô và vỏ sò ốc trải dài hàng cây số. Vào những buổi bình minh hay hoàng hôn khi thủy triều rút xuống, các bãi đá trầm tích cổ chạy dọc bờ đông và bờ nam lộ ra những lớp vân đá uốn lượn kỳ ảo, xen lẫn các vũng nước triều trong vắt phản chiếu bầu trời đại dương. Dọc theo triền đồi trung tâm đảo, hệ thống cột điện gió và cánh đồng pin năng lượng mặt trời hiện đại quay đều trong gió biển đã mang lại nguồn năng lượng xanh tự chủ cho toàn bộ cư dân trên đảo.

Không chỉ có các công trình dân sinh và hàng hải, đời sống tâm linh trên đảo tiền tiêu còn được bồi đắp bởi quần thể chùa Bạch Long Tự uy nghiêm tọa lạc giữa không gian thanh tịnh trên sườn đồi trung tâm cùng đền thờ Đức Thánh Trần tưởng niệm công đức Quốc công Tiết chế Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn – vị anh hùng dân tộc gắn liền với những chiến công bảo vệ vùng biển Đông Bắc. Tiếng chuông chùa ngân vang hòa cùng tiếng sóng vỗ rì rào giữa trùng khơi không chỉ mang lại sự bình yên trong tâm hồn cho cán bộ, chiến sĩ và ngư dân bám biển, mà còn nối dài mạch nguồn văn hóa truyền thống từ đất liền ra tận đảo xa.

Nhịp sống ngư dân và vị thế của đảo Bạch Long Vĩ

Từ một hòn đảo hoang sơ giữa biển khơi, sức sống của đảo Bạch Long Vĩ hôm nay được dệt nên bởi mồ hôi, nghị lực và tình yêu biển đảo của những thế hệ công dân đầu tiên tình nguyện ra đảo lập nghiệp. Nhịp sống nơi đầu sóng ngọn gió vì thế luôn mang một vẻ đẹp kiên cường, gắn kết chặt chẽ giữa phát triển kinh tế biển với bảo tồn thiên nhiên và giữ vững chủ quyền.

Dấu ấn thanh niên xung phong và văn hóa biển

Lịch sử dân cư hiện đại trên đảo Bạch Long Vĩ mở ra một trang mới vào ngày 26 tháng 2 năm 1993, khi đội hình những đội viên Thanh niên xung phong đầu tiên của thành phố Hải Phòng cùng các hộ ngư dân tình nguyện chính thức đặt chân lên đảo xây dựng quê hương mới. Vượt qua muôn vàn thử thách của nắng gió, bão giông và sự thiếu thốn nước ngọt thuở ban đầu, bàn tay con người đã biến những đồi cát khô cằn thành những khu phố khang trang, trường học, bệnh xá, trạm khí tượng hải văn và những cánh rừng chắn sóng xanh tươi.

Trong đời sống văn hóa thường nhật, người dân trên đảo vẫn gìn giữ trọn vẹn các phong tục truyền thống của cư dân miền biển Bắc Bộ như lễ cầu ngư đầu năm, lễ hội đình chùa và nghệ thuật chế biến hải sản truyền thống. Những mẻ cá cơm, cá nục, mực tươi đánh bắt từ ngư trường quanh đảo không chỉ được sơ chế ngay tại bến cảng mà còn kết hợp với nguồn nguyên liệu truyền thống vùng duyên hải như nước mắm Cát Hải để tạo nên hương vị ẩm thực đậm đà của người đi biển.

Giá trị bảo tồn biển và chủ quyền quốc gia

Trên bình diện chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam, đảo Bạch Long Vĩ đảm nhận vai trò kép vô cùng quan trọng là trung tâm dịch vụ hậu cần nghề cá – tìm kiếm cứu nạn trên biển và là hạt nhân bảo tồn nguồn gen sinh vật biển của toàn vùng vịnh. Các chương trình nghiên cứu nhân giống nhân tạo bào ngư chín lỗ, hải sâm, cá song kết hợp thả tái tạo nguồn lợi thủy sản định kỳ tại Khu bảo tồn biển Bạch Long Vĩ đã giúp phục hồi mạnh mẽ các hệ sinh thái rạn san hô và bảo vệ nguồn giống tự nhiên cho cả vùng biển Đông Bắc.

Trải qua hành trình kiến tạo địa chất hàng triệu năm và lịch sử khai mở kiên cường của các thế hệ người Việt, đảo Bạch Long Vĩ mãi là viên ngọc quý nơi tiền tiêu sóng gió và là biểu tượng bất khuất của ý chí vươn khơi. Độc giả quan tâm đến hệ thống di sản biển đảo, lịch sử và văn hóa bản địa của thành phố Cảng có thể tiếp tục khám phá kho cơ sở dữ liệu bách khoa toàn diện được biên soạn trên chuyên trang Hải Phòng NSSC.

Chia sẻ:
HC

NSSC Hải Phòng

haiphong.nssc.gov.vn là nền tảng công nghệ của NSSC đồng hành cùng cộng đồng khởi nghiệp sáng tạo tại Hải Phòng.

Xem thêm các bài trong chuyên mục Địa điểm Hải Phòng.

Bài liên quan

Bài viết mới nhất