Bỏ qua đến nội dung

Lễ hội mùa thu Côn Sơn Kiếp Bạc - Hào khí Đông A bên sông Lục Đầu

Diễn ra hằng năm vào trung tuần tháng Tám âm lịch tại vùng non nước Chí Linh linh thiêng, lễ hội mùa thu Côn Sơn Kiếp Bạc kết tinh đạo lý uống nước nhớ nguồn của dân tộc Việt Nam qua chuỗi nghi lễ tưởng niệm Quốc công Tiết chế Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn cùng Anh hùng dân tộc Nguyễn Trãi.

NSSC Hải PhòngĐăng: Cập nhật lần cuối: 12 phút đọc

Đoàn thuyền cờ hoa rực rỡ tái hiện lễ hội quân trên sông Lục Đầu tại đền Kiếp Bạc

Khi sắc thu tháng Tám phủ vàng những triền thông cổ thụ trên dãy Phượng Hoàng và mặt nước Lục Đầu Giang dâng đầy phù sa, lễ hội mùa thu Côn Sơn Kiếp Bạc lại mở hội trang nghiêm đón hàng vạn người con đất Việt hành hương về miền di sản. Không gian đại lễ tại khu di tích Côn Sơn Kiếp Bạc tái hiện sống động hào khí Đông A bất diệt cùng truyền thống nhân nghĩa ngàn năm của dân tộc.

Cội nguồn lịch sử của lễ hội mùa thu Côn Sơn Kiếp Bạc

Trải qua hơn bảy thế kỷ lưu truyền trong tâm thức dân gian và điển chế quốc gia, lễ hội mùa thu Côn Sơn Kiếp Bạc gắn liền mật thiết với hai cột mốc lịch sử trọng đại của vương triều Trần và vương triều Lê sơ. Mỗi nghi thức cử hành nơi đây đều bắt nguồn từ sự tri ân sâu sắc đối với hai bậc vĩ nhân làm rạng danh non sông Đại Việt.

Công đức Đức Thánh Trần nơi đại bản doanh Vạn Kiếp

Khởi nguồn của lễ hội mùa thu Côn Sơn Kiếp Bạc bắt đầu từ thế kỷ XIII, khi Quốc công Tiết chế Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn chọn vùng Vạn Yên và Dược Sơn bên ngã sáu sông Lục Đầu để thiết lập căn cứ Vạn Kiếp. Ngài đã biến thung lũng được bao bọc bởi dãy núi Rồng, núi Bắc Đẩu và núi Nam Tào thành đại bản doanh luyện tập thủy quân, hội tụ hơn hai mươi vạn tướng sĩ trong cuộc kháng chiến giữ nước năm 1285 và năm 1288, tạo tiền đề cho chiến thắng Bạch Đằng năm 1288 tại khu di tích Bạch Đằng Giang.

Sau khi đất nước thanh bình, Hưng Đạo Đại Vương lui về thái ấp Vạn Kiếp an dưỡng, biên soạn Vạn Kiếp tông bí truyền thư và truyền dạy kế sách khoan thư sức dân để làm kế sâu rễ bền gốc. Ngày 20 tháng Tám năm 1300, Đức Thánh Trần băng hà tại Vạn Kiếp. Triều đình nhà Trần đã sắc phong Ngài và cho lập đền Kiếp Bạc trên nền phủ đệ cũ để bốn mùa phụng thờ, mở đầu tục lệ giỗ Cha tháng Tám âm lịch hằng năm.

Dấu ấn danh nhân Nguyễn Trãi nơi non nước Côn Sơn

Song hành cùng mạch nguồn tưởng niệm Đức Thánh Trần, kỳ đại lễ mùa thu còn kết hợp tưởng niệm ngày mất của Anh hùng dân tộc, Danh nhân văn hóa thế giới Nguyễn Trãi vào ngày 16 tháng Tám âm lịch. Vùng núi Côn Sơn vốn là thái ấp của Tư đồ Trần Nguyên Đán, nơi Ức Trai gắn bó suốt những năm tháng tuổi thơ đọc sách dưới chân núi Kỳ Lân.

Sau khi phò tá Bình Định Vương Lê Lợi làm nên đại thắng của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn và chấp bút viết kiệt tác Bình Ngô đại cáo thấm đẫm tư tưởng hòa bình nhân nghĩa, Nguyễn Trãi được giao trông coi chùa Côn Sơn. Tại đây, ông sáng tác thi phẩm Côn Sơn ca thể hiện nhân cách cao khiết và nỗi niềm ưu quốc ái dân. Việc kết hợp kỳ giỗ Nguyễn Trãi ngày 16 tháng Tám với kỳ giỗ Hưng Đạo Đại Vương ngày 20 tháng Tám đã tạo nên chỉnh thể lễ hội tôn vinh trọn vẹn võ công giữ nước lẫn văn trị an dân.

Cột mốc lịch sửSự kiện trọng tâm gắn với lễ hội mùa thuÝ nghĩa văn hóa và lịch sử tiêu biểu
Cuối thế kỷ XIIIHưng Đạo Đại Vương lập đại bản doanh và phủ đệ tại Vạn KiếpHình thành trung tâm quân sự thủy bộ chiến lược bên ngã sáu Lục Đầu Giang
Ngày 20 tháng 8 năm 1300Đức Thánh Trần băng hà tại Vạn Kiếp, triều Trần cho lập đền thờKhởi nguồn tục lệ quốc tế và kỳ giỗ Cha tháng Tám âm lịch hằng năm
Ngày 16 tháng 8 năm 1442Ngày mất của Anh hùng dân tộc, Danh nhân văn hóa thế giới Nguyễn TrãiBổ sung mạch nguồn tri ân bậc đại nho nhân nghĩa tại phân khu Côn Sơn
Năm 2012Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ghi danh vào danh mục quốc giaKhẳng định vị thế di sản văn hóa phi vật thể quốc gia đặc sắc của đất nước
Tháng 7 năm 2025Quần thể Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc được UNESCO vinh danhNâng tầm không gian thực hành lễ hội lên quy mô Di sản Văn hóa Thế giới

Không gian và thời điểm mở lễ hội mùa thu Côn Sơn Kiếp Bạc

Không thu hẹp trong khuôn viên một ngôi đình cổ, lễ hội mùa thu Côn Sơn Kiếp Bạc trải rộng trên vùng cảnh quan sơn thủy kỳ vĩ kết nối núi rừng, thung lũng và sông nước mênh mông. Sự hòa quyện giữa thiên nhiên trầm mặc và kiến trúc cổ kính tạo nên trường cảm xúc linh thiêng cho toàn bộ kỳ hội.

Nhịp thời gian tháng Tám âm lịch và tục lệ giỗ Cha

Theo cổ lệ truyền thống, lễ hội mùa thu Côn Sơn Kiếp Bạc diễn ra từ ngày 10 đến hết ngày 20 tháng Tám âm lịch hằng năm, cao điểm từ ngày 15 đến ngày 20 tháng Tám. Trong tâm thức người Việt vùng châu thổ Bắc Bộ, tháng Tám âm lịch là mùa lễ trọng hướng về cội nguồn lịch sử với tâm niệm tháng Tám giỗ Cha, tháng Ba giỗ Mẹ. Nhân dân các làng xã ven sáu dòng sông cùng các đoàn hành hương khắp ba miền đều chuẩn bị lễ vật thanh tịnh, thuyền rồng để tề tựu về Chí Linh tham dự các lớp nghi thức cổ truyền.

Kết nối cảnh quan thung lũng Vạn Yên và núi Côn Sơn

Không gian diễn xướng của lễ hội mùa thu Côn Sơn Kiếp Bạc cấu trúc theo hai cực cảnh quan tương hỗ. Cực thứ nhất là vùng núi Côn Sơn thanh u với rừng thông cổ thụ, dòng suối Côn Sơn chảy qua phiến đá Thạch Bàn và đền thờ Nguyễn Trãi dưới chân núi Ngũ Nhạc, kết nối tâm linh với chốn tổ khu di tích Yên Tử và chùa Vĩnh Nghiêm. Cực thứ hai là thung lũng Vạn Yên – Dược Sơn hùng vĩ, nơi tọa lạc đền Kiếp Bạc nhìn thẳng ra ngã sáu sông Lục Đầu với núi Rồng làm bình phong phía sau, núi Bắc Đẩu và núi Nam Tào chầu hai bên, tạo thành sân khấu tự nhiên tái hiện những cuộc duyệt binh thủy chiến của quân dân nhà Trần.

Các bô lão thực hiện nghi thức tế lễ cổ truyền trang nghiêm bên trong nội điện đền Kiếp Bạc
Các bô lão thực hiện nghi thức tế lễ cổ truyền trang nghiêm bên trong nội điện đền Kiếp Bạc

Hệ thống nghi thức cổ truyền trong lễ hội mùa thu Côn Sơn Kiếp Bạc

Giá trị cốt lõi đưa lễ hội mùa thu Côn Sơn Kiếp Bạc trở thành di sản văn hóa phi vật thể quốc gia nằm ở hệ thống nghi thức cung đình kết hợp nhuần nhuyễn với tín ngưỡng dân gian vùng sông nước. Từng nghi lễ được bảo tồn nghiêm cẩn theo đúng điển chế cổ truyền, phản ánh chiều sâu tâm linh và tinh thần thượng võ.

Nghi thức lễ cáo yết và lễ khai ấn Kiếp Bạc

Mở đầu cho chuỗi nghi thức trọng thể của kỳ hội thu là lễ cáo yết tổ chức vào ngày 10 tháng Tám âm lịch tại đền Kiếp Bạc. Trong tiếng nhạc lưu thủy ngũ âm và tiếng trống đồng vang vọng, các bậc cao niên hai thôn Vạn Yên và Dược Sơn trong trang phục áo tế cổ truyền thực hiện nghi thức dâng hương và đọc chúc văn xin phép Đức Thánh mở cửa đền đón bá tính chiêm bái.

Đến ngày 16 tháng Tám âm lịch, lễ tưởng niệm ngày mất của Anh hùng dân tộc Nguyễn Trãi được cử hành trang trọng tại khu đền thờ dưới chân núi Ngũ Nhạc, tiếp nối bằng lễ hợp tế tại sân đền Kiếp Bạc. Vào đêm ngày 16 tháng Tám, nghi thức lễ khai ấn đền Kiếp Bạc và ban ấn được thực hiện trang nghiêm nơi hậu cung. Khác với lễ khai ấn đầu xuân tại đền Trần Nam Định, bộ bốn quả ấn đồng cổ tại đền Kiếp Bạc gồm Trần Triều Hưng Đạo Vương chi ấn, Quốc pháp đại vương, Vạn Dược linh phù và Phi thiên thần kiếm mang ý nghĩa cầu mong quốc thái dân an, ban phúc lành cho muôn dân.

Lễ hội quân trên sông Lục Đầu và đêm hoa đăng

Đỉnh cao hào hùng nhất của kỳ lễ hội mùa thu là lễ hội quân trên sông Lục Đầu diễn ra trên mặt nước Lục Đầu Giang trước cửa đền Kiếp Bạc. Hàng chục chiếc thuyền lớn của cư dân vùng sông nước trang hoàng cờ thần, cờ ngũ sắc, chia thành các đội hình tiền quân, trung quân và hậu quân theo phép bố trận thủy chiến thời Trần. Khi tiếng trống lệnh vang dội khúc sông, đoàn chiến thuyền đồng loạt rẽ sóng tiến về lễ đài, tái hiện khí thế Đông A dậy đất của ngày hội Vạn Kiếp xưa.

Tối ngày 18 tháng Tám âm lịch, không gian lễ hội chuyển sang vẻ đẹp lắng đọng của lễ cầu an và hội hoa đăng sông Lục Đầu. Bên tòa tháp Cửu phẩm liên hoa chín tầng dựng trên triền đê, các bậc cao tăng cùng hàng vạn người dân thành kính cử hành khóa lễ cầu siêu cho các tướng sĩ trận vong qua các thời kỳ giữ nước, sau đó thả hàng vạn bông hoa đăng rực rỡ xuống dòng Lục Đầu Giang cầu nguyện đất nước thái bình.

  • Nghi thức lễ cáo yết mở hội: Cử hành ngày 10 tháng Tám âm lịch tại nội điện đền Kiếp Bạc nhằm kính cáo chư vị thánh thần trước kỳ đại lễ.
  • Lễ tưởng niệm danh nhân Nguyễn Trãi: Tổ chức ngày 16 tháng Tám âm lịch tại đền thờ Nguyễn Trãi thuộc phân khu Côn Sơn với văn tế ca ngợi tư tưởng nhân nghĩa.
  • Lễ hội quân trên Lục Đầu Giang: Quy tụ hàng chục đoàn thuyền cờ hoa rực rỡ diễn luyện đội hình thủy quân nhà Trần trên ngã sáu sông Lục Đầu.
  • Lễ cầu an và hội hoa đăng: Kết hợp khóa lễ Phật giáo bên tháp Cửu phẩm liên hoa cùng nghi thức thả hoa đăng tri ân tiền nhân trên mặt sông đêm thu.
  • Diễn xướng hầu thánh và trò chơi dân gian: Bảo tồn nghệ thuật hát văn, diễn xướng hầu thánh theo tín ngưỡng thờ Đức Thánh Trần cùng hội thi bắt vịt trên sông và múa rối nước.
Không gian lung linh của đêm hội hoa đăng và lễ cầu an bên tháp Cửu phẩm liên hoa
Không gian lung linh của đêm hội hoa đăng và lễ cầu an bên tháp Cửu phẩm liên hoa

Giá trị di sản văn hóa của lễ hội mùa thu Côn Sơn Kiếp Bạc

Vượt qua khuôn khổ của một sinh hoạt tín ngưỡng định kỳ, lễ hội mùa thu Côn Sơn Kiếp Bạc là bảo tàng sống động lưu giữ ký ức lịch sử, nghệ thuật diễn xướng dân gian và triết lý sống nhân văn của người Việt. Sức lan tỏa của lễ hội góp phần bồi đắp bản sắc văn hóa dân tộc trong bối cảnh hội nhập quốc tế.

Đạo lý uống nước nhớ nguồn và khát vọng hòa bình

Mỗi mùa lễ hội tháng Tám tại Côn Sơn và Kiếp Bạc là dịp giáo dục truyền thống sâu sắc về lòng biết ơn các bậc tiền nhân đã hy sinh vì độc lập của Tổ quốc. Chiều sâu nhân văn của lễ hội nằm ở sự tôn vinh tư tưởng lấy dân làm gốc của Hưng Đạo Đại Vương và triết lý hòa bình, nhân nghĩa của Ức Trai Nguyễn Trãi. Toàn bộ nghi thức từ lễ tế, lễ hội quân đến lễ cầu an, thả hoa đăng đều hướng về khát vọng khép lại quá khứ binh đao, cầu mong bốn biển thanh bình.

Du khách hành hương về trẩy hội còn có dịp chiêm ngưỡng nghệ thuật múa rối nước cổ truyền, tìm hiểu những thức quà thanh tao gắn liền với vùng đất văn hiến như bánh đậu xanh Hải Dương và bánh đa cua Hải Phòng trong hành trình khám phá di sản liên vùng từ Chí Linh xuôi về bán đảo Đồ Sơn và đảo Hòn Dấu.

Sức sống di sản trong quần thể thế giới UNESCO

Năm 2012, lễ hội truyền thống Côn Sơn – Kiếp Bạc đã được đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Sau khi Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử – Vĩnh Nghiêm – Côn Sơn, Kiếp Bạc được UNESCO ghi danh là Di sản Văn hóa Thế giới vào tháng 7 năm 2025, kỳ đại lễ mùa thu càng đóng vai trò hạt nhân kết nối không gian văn hóa tâm linh dọc cánh cung Đông Triều, song hành cùng lễ hội mùa xuân Côn Sơn mỗi dịp đầu năm. Lời căn dặn của Chủ tịch Hồ Chí Minh khi về thăm Côn Sơn năm 1965 luôn được cộng đồng thực hiện nghiêm túc.

Trải qua hơn bảy trăm năm kể từ ngày Đức Thánh Trần hóa thánh nơi bến Vạn Kiếp và gần sáu thế kỷ lưu dấu áng văn chương Ức Trai, lễ hội mùa thu Côn Sơn Kiếp Bạc vẫn giữ trọn vẹn mạch nguồn linh thiêng trong lòng mỗi người dân đất Việt. Trên hành trình số hóa và bảo tồn hệ sinh thái di sản dân tộc, chuyên trang Hải Phòng NSSC tiếp tục lưu trữ và lan tỏa những giá trị lịch sử, nhân văn cao đẹp của kỳ đại lễ tháng Tám như một điểm tựa tinh thần vững chắc hôm nay.

Chia sẻ:
HC

NSSC Hải Phòng

haiphong.nssc.gov.vn là nền tảng công nghệ của NSSC đồng hành cùng cộng đồng khởi nghiệp sáng tạo tại Hải Phòng.

Xem thêm các bài trong chuyên mục Lễ hội Hải Phòng.

Bài liên quan

Bài viết mới nhất